Çeşitler, Anaçlar, Tohumlu, Hibrit ve Klonal Fideler

Çeşitler, anaçlar, tohumlu fideler, hibrit ve klonal fideler, tozlayıcılar... Yeni bir üretici olarak bu terimlere düzenli olarak maruz kalacaksınız. Ve bunun çok iyi bir nedeni var. Benim için, bu terimlerin hepsi başlangıçta çok karmaşık ve anlaşılması zordu. Önce bir üretici olarak, ardından bir bitki tedarikçisi ve danışman olarak geçen yolculuğumda, her birinin önemini öğrendim. Bu yüzden, başlayanlara yardımcı olabilmek için bu kavramlara ışık tutmanın iyi bir fikir olacağını düşündüm. Bunu yaparken, daha önceki tüm yazılarımda olduğu gibi, dil akademik veya bilimsel olmayacak — ancak bu kavramları ve neden bu kadar önemli olduklarını pratik bir bakış açısıyla açıklamaya çalışacağım.

Anaç, Çeşit ve Aşılama

Tıpkı insanların biyolojik olarak Genus Homo ve Species Homo Sapiens altında sınıflandırıldığı gibi, hepimizin bildiği cevizi üreten bitkiler biyolojik olarak Genus Juglans ve Species Juglans Regia altında sınıflandırılmıştır. Bununla birlikte, Genus Juglans'ın bilinen 21 türü vardır; bunlardan 20'si, ceviz üretimi için yetiştirilen Juglans Regia'nın "kuzenleridir".

Bu diğer türler yenilebilir meyve üretmese de bazıları — örneğin Juglans hindsii, yaygın olarak Kuzey Kaliforniya Siyahı (NCB) cevizi olarak bilinir — karmaşık toprak koşullarına (aşırı su veya tuz) toleranslı olmalarının yanı sıra daha güçlü büyüme özellikleriyle de tanınır. Bu ilginç özellikler nedeniyle, NCB ve Juglans Regia (yaygın ceviz üreten bitki, Pers cevizi olarak da bilinir) arasında yapay melezleme ile PARADOX adlı bir hibrit bitki geliştirilmiştir.

Aşılama Nedir?

Aşılama, iki farklı bitkinin dokularını tek bir bitki olarak büyümeye devam edecek şekilde birleştirmektir. Bu, farklı koşul ve mevsimlerde farklı başarı oranlarına sahip çeşitli tekniklerle yapılabilir.

Ceviz Bitkilerini Aşılamanın İki Yaygın Nedeni Vardır:

1. Çeşit değişimi: Bir ceviz ekip biraz özen gösterirseniz, ektiğiniz tohum bir ceviz ağacı üretecektir. Ektiğiniz ilk ceviz bilinen bir çeşitten (örn. Chandler) gelse bile, üreteceği ağacın çeşidinden asla emin olamazsınız. Neden? Basit genetik: Ektiğiniz tohum bir Chandler ağacından (anneden) gelebilir. Ancak Chandler ağacını tozlayan polen farklı bir ağaçtan gelmiş olabilir. Bu nedenle, bu tohumdan üretilen bitkinin annesinin (Chandler) özelliklerini sergilemesi gerekmez. Bu belirsizliği çözmek için tohumdan üretilen bitki, bilinen bir çeşit ağaçtan alınan dokunun — kalemin — ile aşılanır.

Aşı başarılıysa, bitkinin üst kısmı, bitkinin gerçek çeşidi olarak büyür (meyve veren kısım olacaktır, yani ürünün kalitesini belirleyecek). Alt kısım ise anaç olarak adlandırılır ve toprakla etkileşime girip ağacın ihtiyaç duyacağı kaynakları sağlar.

2. Belirli bir anaç kullanımı: Daha iyi toprak etkileşim yetenekleri olduğu bilinen bir hibrit veya klonal anaç, istenilen çeşit ile aşılanarak hem anacın hem de çeşidin en iyi özelliklerini birleştiren bir bitki üretir. Paradox hibrit bitkiler, ticari bahçelerde onlarca yıldır anaç olarak kullanılmaktadır.

Çeşit ve Güvenilirliği

Ticari meyve ve sert kabuklu üretimde, toprak koşullarınız, ikliminiz ve pazarınızdaki ticari tercihlere uygun en uygun çeşidin (kültivar olarak da bilinir) belirlenmesi ve kullanılması önemlidir. Karar verildikten sonra, bahçenizdeki tüm bitkilerin — ana çeşidi tamamlayan tozlayıcılar hariç — bu seçilen çeşide ait olduğundan emin olmak için her türlü çaba gösterilmelidir.

(İstenmeden) farklı çeşitlerin olması bahçe yönetimini zorlaştırır, kaliteyi ve üretkenliği düşürür. Tutarsızlıklar veya zayıf seçimler tozlayıcılarda ise durum daha da kötü olabilir.

Tozlaşma, Tozlayıcılar ve Nasıl Seçilir

Ceviz bitkileri monoiktir. Yani ceviz bitkileri hem erkek (sporangium / kedicikleri) hem de dişi pistilat çiçekleri taşır. Erkek çiçekler tarafından üretilen polenler dişi çiçekleri tozlar ve cevizler bu şekilde üretilir. Ancak çoğu ceviz bitkisinin dişi ve erkek çiçeklerinin farklı olgunluk zamanları vardır — bu çoğu ceviz çeşidinin kendi kendini tozlama şansını en aza indirir. Reseptif oldukları dönemde tozlaşmayan çiçekler ağaçtan düşer.

Bitkilerin tozlaşmasını ve dolayısıyla ticari bir bahçenin üretkenliğini maksimuma çıkarmak için, ana (üretim) çeşidinin dişi çiçeklenme zamanıyla örtüşen erkek çiçekler ürettiği bilinen bir veya birkaç ceviz çeşidi ekilir. Bu bitkilere tozlayıcılar denir.

Tozlayıcı Eşleştirme: Chandler Örneği

Popüler Chandler çeşidinin erkek ve dişi çiçekleri sadece kısmen örtüşür (yaklaşık %35). Ancak Franquette'in erkek çiçeklenme zamanı, Chandler'ın dişi çiçeklenme zamanıyla tamamen örtüşür — bu da onu Chandler için ideal bir tozlayıcı yapar.

Çiçeklenme döneminin örtüşmesi, üretim ve tozlayıcı çeşitleri arasında doğru eşleşmeyi belirleyen en önemli faktör olmakla birlikte, dikkate alınması gereken başka faktörler de vardır:

• Franquette gibi bazı çeşitler olgun yaşlarda daha fazla kedicik üretir; bu da onları genç yaşlarda zayıf tozlayıcı yapar.
• Bazı çeşitlerin bakteriyel hastalıklara daha duyarlı olduğu bilinmektedir.
• Bu nedenle, birbirlerini tamamlayacak 2 hatta 3 tozlayıcı çeşit kullanmak en etkili tozlaşmayı yaratır.

Ne Kadar Tozlayıcı Gerekli?

Bol miktarda polen üreten olgun bahçelerin yakınında bulunan genç bahçeler bundan yararlanabilir ve çok sayıda tozlayıcı bitkiye ihtiyaç duymayabilir. Diğerlerinin ise hiçbir dış polen kaynağı yoktur. Genelde bahçenizde %5-6 oranında tozlayıcı bitki bulundurmak tavsiye edilir. Bu farklı çeşitlere bölünmelidir. Örneğin bir Chandler bahçesinde:

• %2 Franquette
• %2 Fernette
• %1 Ivanhoe (Ivarto)

Tozlayıcılar, çiçeklenme zamanında hâkim rüzgâr koşullarını dikkate alarak bahçe içinde eşit olarak dağıtılmalıdır.

Yerleştirme ve İşaretleme

Tozlayıcı bitkilerin konumunu bilmek ve yönetmek hayati bir uygulamadır. Farklı zamanlarda farklı uygulamalar gerektirebilirler — farklı ilaçlamalar veya farklı sulama rejimleri gibi. Bunu kolayca ve güvenilir bir şekilde yapmak için tozlayıcılarınızı sıralar halinde dikmek iyi bir uygulamadır.

Tozlayıcıları Neden İşaretlemeliyiz?

Tozlayıcıların yapraklanma zamanı, üretim çeşit bitkilerinden farklıdır.

Ceviz ağaçları öncelikle rüzgâr tarafından tozlanır — yani arılar gibi böcek tozlayıcılarına bazı diğer bitkiler kadar bağımlı değillerdir. Rüzgâr, ceviz polenini dişi çiçeklere ulaşmak için uzun mesafelere taşımada önemli bir rol oynar.

Birkaç ceviz çeşidinin erkek ve dişi çiçeklenme zamanları örtüşür. Bu çeşitler genellikle tozlayıcıya ihtiyaç duymaz. Tulare bunun iyi bir örneğidir.

Hibritler ve Klonallar

Bildiğimiz ceviz, Juglans Regia, Genus Juglans L.'nin bir üyesidir. Juglans L.'nin 20 diğer türü vardır, her biri farklı özelliklere sahiptir.

Hibritler

Hibritler, aynı genusun iki farklı türünü çapraz tozlayarak her iki türün üstün özelliklerini "hibrit" bir türe dahil etmek için üretilir. İlk popüler ceviz hibritlerinden biri olan Paradox, Juglans Regia ve Juglans Hindsii (Kuzey Kaliforniya Siyahı - NCB) çapraz tozlaşmasıyla üretilmiştir. Paradox, gücü ve topraktaki olumsuz koşullara karşı direnci nedeniyle onlarca yıldır Kaliforniya'da tercih edilen anaçtır. Paradox bitkilerinden üretilen tohumlar, anaç olarak kullanılan diğer paradox bitkilerini üretmek için kullanılır. Paradox'un bir hibrit tohumlu fide olduğunu (tohumlardan üretildiğini) anlamak önemlidir.

Hibridlerin Sınırlamaları

Üstün özelliklerine rağmen, her hibrit gibi Paradox'un da Paradox tohumlarındaki genetik değişkenlikten kaynaklanan belirli sınırlamaları vardır. Her tohum (aynı bitkiden alınmış olsa bile) farklı bir genetik organizmadır.

"California Üniversitesi Ceviz araştırmacıları, uzmanları ve çiftlik danışmanları Paradox fidelerinin genetik arka planını inceledi ve bir tohumdan diğerine yüksek değişkenlik buldu. Bu, her tohumun bir sonrakinden farklı olduğu anlamına gelir. Bir tohum daha güçlü olabilir, bir tohum fitoftora'ya daha duyarlı olabilir, bir tohum daha fazla meyve üretimini teşvik edebilirken, diğeri daha fazla yaprak ve dal büyümesini teşvik eder."

MJ209, Juglans Regia ve J. Major (Arizona Cevizi olarak da bilinir) çapraz tozlaşmasıyla üretilen ve gücü nedeniyle kereste üretiminde popüler olarak kullanılan bir hibrittir. Tıpkı Paradox gibi, MJ209 da bir hibrit tohumlu fidedir, Vlach, RX1 veya VX211 gibi bir Klonal anaç değildir.

Klonallar: Genetik Kararlılık

Bilim insanları, üstün özellikleri olan tek bir bitkiyi çoğaltarak ve aynı özelliklere sahip on milyonlarca yeni bitki yaratarak bu değişkenlik sorununu çözmüşlerdir — buna klonlama denir.

Hibritleri ve klonalları karşılaştırmanın iyi bir yolu şu analojiyi kullanmaktır: Her hibrit birbirinin kardeşi veya kuzeniyken, her klon aynı canlı organizmanın çoğaltılmasıdır. Bitkiler, çok hassas iklim ve aydınlatma koşulları altında özel bitki ortamları kullanılarak doku kültürü laboratuvarlarında klonlanır.

Hibrit ve Klonal Üretimi

Hibrit anaçlı bitki üretmek, pahalı Doku Kültürü Laboratuvarı, satın alınması veya lisanslanması gereken teknoloji ve sofistike seralar gerektiren klonal anaçlara kıyasla çok kolay ve ucuzdur. Klonal anaçlardaki steril laboratuvar ortamı ve topraksız çoğaltma (doku kültürü ortamlarında), tohumlu fidelerde olduğu gibi (hibritler dahil) kök hastalıklarını da önler.

Vlach, RX1 ve VX211

Halen çok yaygın olarak kullanılan en başarılı klonal ceviz anacı Vlach'tır — bu, Modesto, CA'da bulunan ve üstün özellikler gösteren tek bir Paradox bitkisinin klonlanmasıyla üretilmiştir. Kaliforniya'da son 15 yılda yapılan çeşitli denemeler sırasında, iki yeni çok umut verici klonal anaç olan RX1 ve VX211 geliştirilmiştir — her ikisi de Vlach ile karşılaştırıldığında daha üstün özellikler göstermektedir. Şu anda RX1 ve VX211'in ABD dışında ticari satışı izin verilmemektedir.

Klonal mı, Tohumlu mu?

Çoğu durumda, klonal bir anaç üzerinde aşılı ceviz ağacı, benzer aşılı bir tohumlu fide bitkisinden daha pahalı olacaktır.

Belirli toprak türlerinde — derin, iyi drene edilmiş ve önemli bir fiziksel veya kimyasal dengesizliği olmayan — iyi bir kök sistemine sahip tohumlu fide bitkisi klonal bir bitki kadar "neredeyse" iyi performans gösterecektir. Fark, ağaçların performans homojenliğini maksimize etmede olacaktır: "sözde" aynı genetik özelliklere sahip klonal ağaçların hepsi aynı şekilde performans gösterecek, tohumlu fidelerde ise genetik özelliklerden kaynaklanan farklılıklar gözlenecektir.

"Para sorun değil" iken — bu genellikle böyle değildir — klonal ağaçlar tercih edilmelidir. Ancak gerçek dünyada, üreticinin sınırlı finansal kaynaklarını nereye tahsis edeceği konusunda taviz vermesi gereken kararlar vermesi gerektiğinde, yukarıda bahsettiğim toprak özellikleri göz önüne alındığında, iyi tohumlu fide bitkileri kullanmak ve bu parayı daha değer yaratan bir alana ayırmak yanlış olmayabilir.

Kök Sistem Farkları

Anaçlarınızı seçerken dikkate alınması gereken bir başka husus, tohumlu ve klonal anaçların kök sistemlerinin özelliklerindeki farktır:

• Tohumlu fide bitkiler büyük pivot kökler (kazık kök olarak da bilinen, dikey olarak aşağı doğru büyüyen kök) üretme eğilimindedir.
• Klonal ağaçlar (Vlach gibi), toprağı yanal olarak araştıran ve toprak yüzeyine yakın kalan daha yoğun bir kıllı kök gövdesi üretme eğilimindedir.

Bitkiler için yerine getirdikleri birçok işleve ek olarak, kök sistemleri aynı zamanda bir sıcaklık sensörü olarak da işlev görür — ağacın birçok kritik fenoloji fonksiyonunu tetikler ve ağaç için bir vücut saati olarak hareket eder. Yaz sıcaklığının aşırı yüksek olduğu bölgelerde, ceviz bitkileri doku zararını önlemek için metabolizmalarını yavaşlatır. Bunu kökleri aracılığıyla ortam sıcaklığını değerlendirerek yaparlar. Toprağa daha derinden giden kök sistemleri sıcaktan daha izole olduğundan, bu koruma mekanizması çok daha yüksek sıcaklıklarda tetiklenir. Oysa toprak yüzeyine daha yakın bir kök sistemi sıcaktan daha fazla etkilenme eğilimindedir.

Kaynak: Selecting the 'Right' Walnut Rootstock, Pacific Nut Producer Magazine, 10 Eylül 2020.